Οι επάλληλες οικονομικές κρίσεις και χρεωκοπίες στην Ελλάδα του 19ου και 20ου αιώνα.

Ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, από τις απαρχές συγκρότησης του διεθνώς αναγνωρισμένου ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, με σαφή εδαφική οριοθέτηση την νοητή γραμμή Άρτας-Βόλου (πρωτόκολλο του Λονδίνου στις 7 Μαΐου του 1832), ξεκινά η εμφάνιση αλλεπάλληλων οικονομικών κρίσεων και χρεωκοπιών, ως αποτέλεσμα δομικών προβλημάτων στον τομέα της παραγωγικής ανασυγκρότησης που κληρονομήθηκαν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και αναδείχθηκαν στον αγώνα της ανεξαρτησίας όσο και της διαπίστωσης ότι από την εποχή εκείνη η χώρα νοείται ως «τυπικά ανεξάρτητο κράτος» σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, όχι πάντα με αποκλειστική ευθύνη των «δανειστών». Το κείμενο που ακολουθεί αφηγείται τις πιο ενδεικτικές περιόδους των κρίσεων και τοποθετεί το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εκδηλώθηκαν.

 

                                       1.Το κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843.

1843

Ως πρώτο δείγμα πρέπει να ανατρέξουμε στον μακρινό Ιανουάριο του 1843, δέκα χρόνια μετά την έλευση του Όθωνα, ο τότε υπουργός εξωτερικών Ι. Ρίζος-Νερουλός ανακοινώνει ότι η Ελλάδα αδυνατεί να ανταπεξέλθει στην καταβολή τοκοχρεολυσίων του μεγάλου δανείου των 60 εκατομμυρίων φράγκων, το οποίο δόθηκε από τις «προστάτιδες» Δυνάμεις (Αγγλία, Ρωσία, Γαλλία), με την συμφωνία του 1832, ενώ η χώρα βρίσκονταν στην δίνη ενός νέου εμφυλίου πολέμου, μετά την δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια, μεταξύ «Κυβερνητικών» και «Αντικυβερνητικών».

Συνέχεια ανάγνωσης

Οι ιδιαιτερότητες της πολιτικής οργάνωσης και της κοινωνικής συνοχής στη Σπάρτη της αρχαϊκής και κλασικής εποχής.

                                                                

                                                                            Εισαγωγή

    Στόχος του κειμένου που ακολουθεί είναι η ανάδειξη της ιδιαιτερότητας του πολιτειακού συστήματος της Σπάρτης, μέσα από την καταγραφή και διερεύνηση των θεσμών πολιτικής οργάνωσης και των δομών κοινωνικής συνοχής κατά την αρχαϊκή και κλασική εποχή. Χωρίζεται σε δύο κεφάλαια, στο πρώτο θα παρακολουθήσουμε τις πολιτικές διαδικασίες που οδήγησαν σε συμβιβασμό και άμβλυνση των κοινωνικών αντιθέσεων με αποτέλεσμα την εμφάνιση διοικητικών θεσμών, ενώ στο δεύτερο θα αναλύσουμε τους κοινωνικό-οικονομικούς δεσμούς που οδήγησαν τόσο στην ηγεμόνευση όσο και στην κατάρρευση του Σπαρτιατικού κράτους. Συνέχεια ανάγνωσης

Αίτια κατάρρευσης του Μυκηναϊκού διοικητικού και πολιτικό-οικονομικού συστήματος.

Image

Ένα από τα θέματα που διαχρονικά απασχολούν την ιστορική επιστημονική κοινότητα έχει να κάνει με τους όρους εκείνους οι οποίοι διαμόρφωσαν την αποδιοργάνωση και τελικά την σταδιακή κατάρρευση των κοινωνικοοικονομικών και πολιτικών δομών του μυκηναϊκού πολιτισμού.

Στο τέλος του 13ου αιώνα και στις αρχές του 12ου προκαλούνται εκτεταμένες καταστροφές σε ανάκτορα, πόλεις και οικισμούς. Οι καταστροφές αυτές δεν συμβαίνουν ταυτόχρονα σε όλη την επικράτεια και ούτε επιφέρουν τα ίδια ακριβώς αποτελέσματα σε όλα τα διοικητικά κέντρα. Συνέπεια αυτού η κοινή παραδοχή ότι ο μυκηναϊκός πολιτισμός μέσα από τις καταστροφικές φάσεις που εκδηλώνονται εισέρχεται σε μια περίοδο σταδιακής αποσύνθεσης παρά τις όποιες κατά τόπους προσπάθειες για επαναφορά και επανάκαμψη μέχρι τα τέλη του 11ου αιώνα. Συνέχεια ανάγνωσης

Η αβάσταχτη αναγκαιότητα του ευρωπαϊκού είναι.

Image

Πολύς ο λόγος για την αβάσταχτη αναγκαιότητα του ευρώ και της Ενωμένης Ευρώπης. Ας ξεκινήσουμε από μια απλή παραδοχή, ότι δηλαδή οι πολιτικές επιλογές στον οικονομικό τομέα είναι αυτές που ρυθμίζουν την συμπεριφορά οποιουδήποτε νομίσματος. Δεν υπάρχουν κακά και καλά νομίσματα, σκληρά και μαλακά, εξαρτάται πάντα από την οικονομική συνταγή που θα επιλέξεις να εφαρμόσεις. Το νόμισμα αποτελεί ένα εργαλείο πολιτικής, το πιο δυνατό πιθανά, που μπορεί να γίνει είτε αναπτυξιακό είτε δολοφονικό. Εξαρτάται κύρια από το ποιες κοινωνικές και πολιτικές πλειοψηφίες διαχειρίζονται τις διαδρομές του. Ένα μαχαίρι μπορεί να το χρησιμοποιήσεις για να κόψεις το ψωμί που θα φας ή για να κόψεις τις φλέβες σου.

Των πολιτικών επιλογών προηγούνται οι μάχες των «συσχετισμών». Ο μηχανισμός που βγαίνει νικητής ηγεμονεύει ιδεολογικά την συμπεριφορά της οικονομίας. Άρα το κάθε νόμισμα στην ιστορική του διαδρομή συμμετέχει στην κίνηση των «αγορών» με βάση τα ταξικά συμφέροντα των νικητών. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι το «νόμισμα» έχει ταξικό πρόσημο σε κάθε περίοδο της σύγχρονης Ιστορίας.
Είναι ανόητο όμως να θεωρούμε ότι υπάρχουν συσχετισμοί οι οποίοι δεν υπόκεινται στον νόμο της εξέλιξης, ότι δηλαδή επ άπειρον έχουν παγιώσει την ισχύ τους. Η άποψη αυτή είναι βαθύτατα συντηρητική και αντιβαίνει τον θεμελιώδη όρο περί κίνησης και εξέλιξης της Ιστορίας. Υπό αυτή την έννοια δεν θα έπρεπε ο καπιταλισμός να έχει αντικαταστήσει την φεουδαρχία αλλά ούτε και ο ίδιος ο καπιταλισμός να έχει μετεξελιχθεί από βιομηχανικό σε χρηματοπιστωτικό.

Συνέχεια ανάγνωσης

αλληλεγγύη ή φιλανθρωπία;

Image

«Η φτώχεια και η απόγνωση επακολουθούν να μην είναι αρκετές για να γεννήσουν την κοινωνική επανάσταση. Πιθανόν να προκαλέσουν τοπικές εξεγέρσεις όχι όμως μεγάλες και πλατιά εξαπλωμένες μαζικές επαναστάσεις. Για να γίνει αυτό είναι απαραίτητο οι άνθρωποι να εμπνέονται από ένα παγκόσμιο ιδεώδες ανεπτυγμένο ιστορικά μέσα στα ενστικτώδη άδυτα των λαϊκών αισθημάτων».

Είναι μύθος το ότι «όποιος πεινάει εξεγείρεται» ειδικά όταν αναφέρεσαι σε δυτικές κοινωνίες του εικοστού πρώτου αιώνα. Συνήθως το ένστικτο που αναπτύσσεται σε όσους βρίσκονται ή έχουν υπερβεί το όριο της πείνας και της ανέχειας είναι αυτό της επιβίωσης. Το δυνατότερο και πιο σκληρό ένστικτο του ανθρώπου. Το επόμενο στάδιο είναι αυτό της δημιουργίας αρνητικών συναισθημάτων. Σύγχυση, αποκαρδίωση, επιθετικότητα, και μέσω αυτών υποταγή, και τελικά παραίτηση από κάθε μορφή συλλογικής διεκδίκησης. Το άτομο επικεντρώνει όλη του την σκέψη και την ενεργητικότητα του στην εξεύρεση λύσης, έστω και προσωρινής, σε καθαρά ατομικό επίπεδο, οδηγούμενο είτε στον κοινωνικό κανιβαλισμό είτε στην πλήρη μοιρολατρική αποδοχή των κοινωνικών συνθηκών που έχουν διαμορφωθεί. Παράλληλα με την εκβιαστική λογική του συμβιβαμού με έναν εικονικό «ρεαλισμό» έρχεται και η παραδοχή ότι μέσα σε αυτές τις συνθήκες θα πρέπει να επιβιώσει. Αυτός είναι ο «χρυσός κανόνας» πάνω στον οποίο εδραιώνει την ηγεμονία του ο νεοφιλελευθερισμός συνεπικουρούμενος από όλα τα κέντρα χειραγώγησης και διαμόρφωσης της λεγόμενης «κοινής γνώμης». Το ζητούμενο είναι να παραμείνει η κοινωνία τεμαχισμένη σε ακίνδυνες ή ευκόλως χειραγωγούμενες μονάδες οι οποίες διαμέσου του φόβου «για τα χειρότερα» θα σκύβουν υπομονετικά το κεφάλι. 

Συνέχεια ανάγνωσης

Eγκαταστάσεις ελληνικών πληθυσμών στη Νότια Ιταλία και Σικελία από τον 8ο π.Χ. έως τον 8ομ.Χ. αιώνα.

mapcol

Το φαινόμενο της εγκατάστασης ελληνικών πληθυσμών στη Δύση και συγκεκριμένα σε Νότιο Ιταλία και Σικελία, ξεκινά τον 8ο αιώνα π.X. κατά την περίοδο του Β Ελληνικού αποικισμού, όταν
Χαλκιδείς και Ερετριείς, στα μέσα του 8ου αιώνα π.
X. πραγματοποίησαν από κοινού την αρχαιότερη μετανάστευση στην Δύση αποικίζοντας την νήσο Πιθηκούσες (Ίσχια). Λίγο αργότερα οι Χαλκιδείς περνώντας στην απέναντι ιταλική ακτή ίδρυσαν την Κύμη. Η Χαλκιδο-κυμαική Παρθενόπη, μετέπειτα Νεάπολη, ιδρύεται ελάχιστα πιο Νότια. Την ίδια περίοδο έφθασαν Χαλκιδείς από την Εύβοια στις ανατολικές ακτές της Σικελίας οι οποίοι μέσα σε πέντε χρόνια ιδρύουν τη Νάξο και τους Λεοντίνους από το 734 έως το 728π.Χ. Ελάχιστα πιο Βόρεια, Κυμαίοι της Ιταλίας και Χαλκιδείς ιδρύουν τη Ζάγκλη το 720π.X. τη μετέπειτα Μεσσήνη, και στην ακριβώς απέναντι  πλευρά, στην Νότια Ιταλική χερσόνησο, ιδρύεται το Ρήγιο.

Συνέχεια ανάγνωσης

κοινωνικές δομές αλληλεγγύης και αντίστασης.

solidarity6

Στο αρχικό στάδιο της πολύπλευρης κρίσης που βιώνει η Ελληνική κοινωνία, το κυρίαρχο πολιτικό σύστημα αιφνιδιάστηκε πλήρως από την σταθερή δυναμική που ανέπτυξαν οι αγωνιστικές κινητοποιήσεις του πιο «θορυβώδους» τμήματος της πλειοψηφίας του ελληνικού λαού. Μετά την άγρια καταστολή των κεντρικών κινητοποιήσεων, το κίνημα των «ανοιχτών λαϊκών συνελεύσεων» της Πλατείας Συντάγματος σωστά συνειδητοποίησε ότι η δυναμική αυτή πρέπει να αποκεντρωθεί με στόχο να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας σε επίπεδο γειτονιάς. Το αποτέλεσμα ήταν να ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια αυτόνομες συλλογικότητες αλληλεγγύης και αντίστασης σχεδόν σε κάθε Δήμο.  Μέχρι το στάδιο αυτό ο αιφνιδιασμός των κυβερνήσεων που διαχειρίστηκαν την κρίση κατέστη απόλυτος κυρίως από την ταχύτητα αυτοοργάνωσης και δράσης που επέδειξαν οι συγκεκριμένες συλλογικότητες.  

Πολύ γρήγορα η δυναμική αυτή προκάλεσε ρωγμές στους εγχώριους μηχανισμούς εφαρμογής των μνημονίων για τον λόγο ότι η κοινωνική αγανάκτηση απέκτησε μια μορφή μεθοδικότερης οργάνωσης. Αυτό συνέβη γιατί αυτές οι αυτόνομες συλλογικότητες κατάφεραν να οργανώσουν σε σύντομο χρόνο ένα γενικό (όχι σαφώς ιδεολογικά προσδιορισμένο) αντιμνημονιακό και αντικυβερνητικό πολιτικό πλαίσιο πάνω στο οποίο δημιουργήθηκε ένα κοινωνικό μέτωπο αλληλεγγύης άμεσα συνυφασμένο με τις πρωταρχικές ανάγκες εκείνων των κοινωνικών στρωμάτων που άρχισαν να βιώνουν την πολυεπίπεδη κατάρρευση των μέχρι τώρα συντεταγμένων σταθερών του κοινωνικού τους βίου. Η επιτυχία της «κοινωνικής γείωσης» οφείλεται στο γεγονός ότι απάντησαν στις απαιτήσεις των καιρών με την δημιουργία κοινωνικών ιατρείων, κοινωνικών παντοπωλείων, ανταλλακτικών παζαριών, ομάδων παρέμβασης στο διογκούμενο πρόβλημα των αστέγων, ομάδων ενημέρωσης και αντίστασης στο χαράτσι της ΔΕΗ, ομάδων υποστήριξης μεταναστών, όλες τους πολύχρωμες και πολυτασικές συλλογικότητες οι οποίες λειτούργησαν πάντα μέσα στα πλαίσια της ανοιχτής συμμετοχικής διαδικασίας.

Εάν προσεγγίσουμε, στην ολότητα του, την εξέλιξη του φαινομένου αυτού επιτρέπεται να μιλάμε αρχικά με όρους νίκης του κινήματος σε επιμέρους μάχες οι οποίες όμως θα πρέπει να συνεχισθούν με αμείωτη ένταση για να διαμορφωθεί ως νικηφόρο το τελικό αποτέλεσμα του κοινωνικού πολέμου που δεχόμαστε.  Αυτό που πρέπει να συνυπολογισθεί ιδιαίτερα είναι ο τρόπος απάντησης του κυρίαρχου συστήματος ο οποίος έχει να κάνει με την προσπάθεια μιας γενικής αναδίπλωσης του, που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και προσβλέπει τόσο στην συστημική αφομοίωση των συλλογικοτήτων αυτών όσο και στην κοινωνική απομόνωση και περιθωριοποίηση όσων δεν θα ενταχθούν στην προοπτική αυτή. Απαραίτητη προϋπόθεση για την απώλεια της οικονομικής, πολιτικής και εθνικής κυριαρχίας  που προβλέπει το σημερινό κυβερνητικό «σχέδιο ανάπτυξης» είναι είτε η διάλυση είτε ο πλήρης έλεγχος όλων αυτών των προσπαθειών παραγωγής κοινωνικής πολιτικής «από τα κάτω».

Πρωτοπόρο ρόλο σε αυτή τη προσπάθεια (τα βαριά όπλα του συστήματος) παίζουν η Χρυσή Αυγή και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ειδικά τα ιδιωτικά). Σε αγαστή συνεργασία, ο στρατιωτικός επιχειρησιακός βραχίονας, το νεοφασιστικό αυτό μόρφωμα, αποπειράται να μολύνει με την συκοφαντία, το μίσος, το διχασμό και την ρατσιστική βία την προσπάθεια αντίστασης απέναντι σε ένα εξ ορισμού πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο οικονομικό και πολιτικό status που διαμορφώθηκε αμέσως μετά από την πολιτική επικράτηση του νεοφιλελεύθερου συστήματος. Την ίδια στιγμή ο ιδεολογικός βραχίονας με την πλήρη εξαφάνιση κάθε αντίθετης, από τα συμφέροντα της οικονομικής ολιγαρχίας, άποψης  και την καθημερινή τρομακτική πλύση εγκεφάλου και διαστρέβλωσης της αληθινής είδησης αποπειράται να «νεκρώσει» τα κοινωνικά και πολιτικά αντανακλαστικά αντίδρασης του πανικοβλημένου έλληνα πολίτη. Παράλληλα προσπαθούν να «προσφέρουν» μια δήθεν αλληλεγγύη στα θύματα ενός κανιβαλικού κοινωνικό-πολιτικού συστήματος τα χαρακτηριστικά του οποίου οι ίδιοι διαμόρφωσαν. Ο ΣΚΑΙ που ανήκει στον ιδεολογικό βραχίονα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της γλοιώδους υποκρισίας.  

Γενικά, μπορούμε να δεχτούμε ότι, ο φασισμός σαν κοινωνικό φαινόμενο δεν αποτελεί μονάχα ένα αυτόνομο πεδίο συγκρότησης πολιτικού υποκειμένου αλλά μια ευρύτερη κοινωνική νοοτροπία η οποία θέτει τις βάσεις της κοινωνικής «αποδοχής» του συγκεκριμένου υποκειμένου. Σε περιόδους ακραίας φτώχειας με στοιχεία ανθρωπιστικής κρίσης, η νοοτροπία αυτή επιτίθεται ως μεταδιδόμενος ιός μόλυνσης σε όλα τα υγιή κύτταρα της κοινωνίας.

Η απάντηση σε όλα αυτά πρέπει να είναι πολυεπίπεδη. Ασφαλώς θα πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο όλη η κινηματική εμπειρία στο χτίσιμο δομών αλληλεγγύης  του πρόσφατου παρελθόντος, αλλά οι προσπάθειες μας θα πρέπει να επικεντρωθούν στην παραγωγή κοινωνικής πολιτικής, όχι συμπληρωματικής ως προς το κράτος, αλλά στο πλαίσιο της ανάδειξης και της καταγγελίας των ελλειμμάτων της κοινωνικής πολιτικής των κυβερνήσεων και της συγκρότησης στην πράξη μιας εναλλακτικής πρότασης για την ριζική μεταρρύθμιση της. Η περαιτέρω αναβάθμιση της «τεχνογνωσίας» ως απαραίτητη προϋπόθεση για το αποτέλεσμα και η αντίσταση απέναντι σε κάθε προσπάθεια συστημικής αφομοίωσης, αποτελούν δύο ακόμα βασικούς άξονες έτσι ώστε οι συλλογικότητες αυτές να αποτελέσουν το κοινωνικό εργαλείο ανατροπής των νεοφιλελεύθερων  πολιτικών. Η δημιουργία ενός ευρύτερου δικτύου που θα συντονίζει την καλύτερη συνεργασία μεταξύ των ομάδων αυτών θα διευκολύνει την συγκρότηση ενός κοινού ενιαίου μετώπου. Πρόκειται στην ουσία για μια οριζόντια πολιτική σχέση η οποία δεν αναπαράγει την παθητική σχέση μεταξύ του δότη και του δέκτη εν ήδη «φιλανθρωπίας», αλλά προσπαθεί να εντάξει ισότιμα τον δέκτη στην συλλογική δράση που αναλαμβάνουν οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες πολιτών.  

Αυτό όμως που αποτελεί την «μητέρα των μαχών» είναι η προσπάθεια αναχαίτισης της κατάρρευσης των δημιουργικών παραγωγικών τάξεων σε κοινά συντρίμμια και ερείπια. Σε μια τέτοια περίπτωση από τα συντρίμμια αυτά θα αναδυθούν πολιτικές τερατογενέσεις ως κυρίαρχες, εξέλιξη η οποία θα γυρίσει την χώρα δεκαετίες πίσω, πιθανά σε έναν νέο «Ελληνικό Μεσαίωνα».

Για τον λόγο αυτό οι συλλογικότητες αλληλεγγύης και αντίστασης θα πρέπει να επιδιώκουν ευρύτερες κοινωνικές συμμαχίες, γιατί στην ουσία οι προοδευτικές, ριζοσπαστικές πολιτικές αντιλήψεις αυτό επιδιώκουν. Την ευρύτερη δυνατή ενότητα ενός κοινωνικού μετώπου που βρίσκεται απέναντι στις πολιτικές κοινωνικής κατεδάφισης που εφαρμόζει η σημερινή κυβέρνηση. Μόνο έτσι μπορούμε να ξηλώσουμε το μαύρο πέπλο της κατάθλιψης και του φόβου το οποίο έχει απλωθεί πάνω από την χώρα μας και να αναδείξουμε την δυναμική των συλλογικών διεκδικήσεων σε αντίθεση με την παθητική ατομικότητα που προωθούν οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές ηγεσίες της Ευρώπης οι οποίες προσπαθούν να διαλύσουν τους κατά τόπους κοινωνικούς ιστούς προς όφελος των συμφερόντων της διεθνούς οικονομικής ολιγαρχίας.